دورشهر قم – امیرحسین طالب علی: گاهی نسبت یک هنرمند با یک شهر، فراتر از محل تولد و سکونت اوست؛ نسبتی که در خاطره مردم، در سالن‌های نمایش، در تربیت نسل‌های تازه و در آثاری که بر صحنه می‌آیند، شکل می‌گیرد.
کوروش زارعی از جمله هنرمندانی بود که اگرچه زاده میناب هرمزگان بود، اما سال‌های طولانی از زندگی و فعالیت هنری خود را در قم گذراند و به یکی از چهره‌های آشنا و تأثیرگذار فضای فرهنگی و نمایشی این شهر تبدیل شد.
با درگذشت این بازیگر و کارگردان پیشکسوت در روز یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، جامعه هنری کشور یکی از چهره‌های باسابقه خود را از دست داد؛ هنرمندی که برای مخاطبان تلویزیون با نقش «لاوی» در مجموعه ماندگار «یوسف پیامبر(ع)» شناخته می‌شد، اما برای خانواده تئاتر، نامش با صحنه، گروه‌های نمایشی، نمایش‌های آیینی و تربیت هنرمندان جوان گره خورده بود.

از میناب تا قم؛ مسیری که به تئاتر رسید
زارعی متولد سال ۱۳۵۱ در میناب بود و از ۱۳ سالگی فعالیت هنری خود را با تئاتر آغاز کرد؛ علاقه‌ای که در دوران تحصیل نیز ادامه یافت و او در همان سال‌های نوجوانی به کارگردانی نمایش روی آورد.
نمایش «گل و جهله» که در دوران دبیرستان کارگردانی کرد، موفق به کسب مقام دوم جایزه کانون ملی منتقدان ایران شد، او پس از دریافت مدرک کارشناسی هنرهای نمایشی، فعالیت حرفه‌ای خود را در عرصه تئاتر ادامه داد.
اما قم در زندگی هنری او جایگاهی فراتر از یک محل اقامت داشت؛ زارعی در گفت وگویی، هنگام روایت شکل‌گیری جریان تئاتر بچه‌های مسجد، از سال ۱۳۷۴ و حضور خود در کنار گروهی از هنرمندان قمی سخن گفت؛ گروهی که با شکل‌گیری دفتر مرکزی تئاتر بچه‌های مسجد در قم، فعالیتی تازه را در هنرهای نمایشی آغاز کردند.
او در همان گفت‌وگو تأکید کرد که اعضای آن گروه قمی بودند و از حسین پارسایی، حسین فدایی‌حسین، محمدرضا آزاد و قاسم مرادی به‌عنوان هسته اصلی آن نام برد. زارعی خود را نیز محصول همین جریان می‌دانست؛ جریانی که بعدها به تربیت و معرفی شماری از هنرمندان و مدیران فرهنگی کشور انجامید.
این بخش از زندگی زارعی، شاید یکی از مهم‌ترین وجوه پیوند او با قم باشد؛ شهری که در آن، فعالیت هنری او تنها به اجرای نمایش محدود نماند و با شکل‌گیری یک جریان فرهنگی و تربیتی در پیوند با مسجد همراه شد.

«بانوی بی‌نشان»؛ نمایشی که بارها به صحنه بازگشت
در میان آثار نمایشی زارعی، «بانوی بی‌نشان» جایگاه ویژه‌ای دارد؛ اثری که به نویسندگی سیدحسین فدایی‌حسین و کارگردانی حسین پارسایی اجرا شد و موضوع آن به زندگی و مصائب حضرت فاطمه زهرا(س) می‌پرداخت.
این نمایش در اردیبهشت ۱۳۹۱، در چهاردهمین سال تولید و اجرای خود با کارگردانی کوروش زارعی، به همت واحد نمایش حوزه هنری استان قم و گروه تئاتر آیین در سالن شهید آوینی مجتمع فرهنگی نور قم روی صحنه رفت.
روایت نمایش درباره مادری بود که در جست‌وجوی نشانی از فرزند مفقودالاثر خود، راهی سفر حج می‌شود و در فضای بقیع، با روایت زندگی حضرت صدیقه طاهره(س) مواجه می‌شود؛ روایتی که با تلفیق تاریخ، عاطفه، سوگ و نمایش، مخاطب را به تأمل درباره جایگاه بانوی دو عالم فرامی‌خواند.
حضور چنین اثری در فضای فرهنگی قم و تداوم اجرای آن طی سالیان متمادی، از تلاش زارعی و همکارانش برای پیوند هنر نمایش با معارف دینی حکایت دارد.
«ماه معصوم» نیز از دیگر آثار او در قم بود؛ نمایشی به نویسندگی سیدحسین فدایی‌حسین و کارگردانی زارعی که از هفتم تا هفدهم اردیبهشت ۱۳۸۹ در تالار هنر مجتمع فرهنگی هنری نور به صحنه رفت و روایتی از سفر و شهادت حضرت فاطمه معصومه(س) را پیش روی مخاطبان قرار داد.
«کانال کمیل»، «فیروزه که می‌خواند»، «شب مویه‌ها»، «زنان مهتابی، مرد آفتابی» و «راکب» نیز از دیگر نمایش‌هایی بودند که او در مقام کارگردان در کارنامه خود ثبت کرد. در مقام بازیگر نیز در آثاری همچون «خاک سبز»، «غمنامه فرات»، «خورشید کاروان»، «مسافران مرو» و «دکتر استوکمان» حضور داشت.

جمکران؛ امتداد یک دغدغه فرهنگی
پیوند کوروش زارعی با قم فقط در سالن‌های تئاتر و فعالیت گروه‌های نمایشی خلاصه نمی‌شد. توجه او به ظرفیت‌های فرهنگی و هنری مسجد مقدس جمکران نیز از بخش‌های قابل توجه حضورش در این شهر بود.
او در مقاطع مختلف، با دغدغه و احساس مسئولیت، برای شکل‌گیری و اجرای برنامه‌های آموزشی و هنری در مسجد مقدس جمکران پیشقدم می‌شد و در استفاده از ظرفیت هنر برای ارتباط مؤثرتر با مخاطبان و پرورش استعدادهای هنری اهتمام داشت.
این همراهی را می‌توان ادامه همان نگاهی دانست که زارعی سال‌ها در جریان تئاتر بچه‌های مسجد دنبال می‌کرد؛ نگاهی که مسجد را تنها محل برگزاری مناسک نمی‌دید، بلکه آن را ظرفیتی برای کشف استعدادها، آموزش، تربیت و فعالیت فرهنگی و هنری نسل جوان می‌دانست.

از صحنه‌های قم تا مدیریت جریان نمایشی کشور
شهرت زارعی در تلویزیون با بازی در نقش لاوی، برادر بزرگ حضرت یوسف(ع)، در مجموعه «یوسف پیامبر(ع)» ساخته فرج‌الله سلحشور بیشتر شد. او در ادامه در مجموعه‌هایی همچون «مختارنامه»، «کیمیا» و «آنام» و فیلم‌هایی چون «روز رستاخیز» و «امپراطور جهنم» حضور یافت.
در عرصه تئاتر نیز کارگردانی نمایش «آینه» و حضور آن در فستیوال جاده ابریشم آلمان در سال ۲۰۰۰ میلادی، تجربه‌ای بین‌المللی در کارنامه او ثبت کرد.
زارعی در سال ۱۳۹۵ مدیریت مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری را برعهده گرفت و نزدیک به یک دهه در این مسئولیت به توسعه تولیدات نمایشی، حمایت از گروه‌های استانی و گسترش جریان تئاتر دینی و مردمی پرداخت.
برگزاری و احیای رویدادهایی همچون تئاتر بچه‌های مسجد، جشنواره نقالان علوی، همایش تئاتر پیاده‌روی اربعین و حمایت از تولید آثار آیینی و مقاومت، بخشی از فعالیت‌های این دوره مدیریتی بود. او همچنین دبیری چهل‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر را برعهده داشت.

تا آخرین روزها؛ همچنان در مسیر تولید هنر
یکی از نکات تأمل‌برانگیز درباره سال‌های پایانی زندگی او، ادامه فعالیت هنری در دوره بیماری بود.
بر اساس اعلام معاونت استان‌های رسانه ملی، زارعی حتی در دوران بیماری نیز در پیش‌تولید دو تله‌تئاتر با موضوع شهدای میناب و «حاج رمضان» در مراکز صداوسیمای هرمزگان و قم مشارکت داشت.
گویی صحنه نمایش برای او صرفاً یک حرفه نبود که بتوان با دور شدن از آن، فعالیت را متوقف کرد؛ بلکه مسیری بود که تا واپسین روزهای زندگی، خود را نسبت به آن مسئول می‌دانست.
اکنون با رفتن کوروش زارعی، قم یکی از هنرمندانی را بدرقه می‌کند که بخشی از خاطره تئاتر این شهر با نام و آثار او شکل گرفته است؛ از دفتر بچه‌های مسجد و گروه تئاتر آیین تا سالن شهید آوینی و مجتمع فرهنگی نور، از نمایش‌های مذهبی و آیینی تا فعالیت‌های آموزشی و هنری، رد پای او در بخش‌هایی از حافظه فرهنگی این شهر باقی مانده است.
شاید در آینده، آنچه بیش از همه از کوروش زارعی به یادگار بماند، تنها نقش‌هایی نباشد که در برابر دوربین ایفا کرد یا نمایش‌هایی که بر صحنه برد؛ بلکه نسلی از هنرمندان و جوانانی باشند که در مسیر هنر با او همراه شدند و آموختند که می‌توان هنر را نه فقط برای دیده‌شدن، بلکه برای اثرگذاشتن و خدمت به فرهنگ و جامعه به کار گرفت.
کوروش زارعی رفت، اما بخشی از روایت تئاتر قم، همچنان با نام او خوانده خواهد شد.